Programma van dag tot dag

Tot de gebouwde hoogtepunten van deze excursie behoren Potsdammerplatz, het nieuwe hoofdstation, het Museuminsel, maar ook het door Daniel Libeskind ontworpen Joods Museum, het Holocaust Mahnmal van Peter Eisenman, monumenten in de voormalige joodse buurt, zoals de gerestaureerde 19e-eeuwse Oranienburgerstrasse Synagoge, het indrukwekkende Lege Huis van Christian Boltanski in de Grosse Hamburgerstrasse (met oudste joodse begraafplaats van Berlijn) en het monument voor de boekverbranding door Micha Ullman. Uniek tijdens deze reis is dat we plaatsen bezoeken waar joods leven in al zijn veelzijdigheid te ervaren is. We worden op vrijdag in een van de Berlijnse synagogen ontvangen, en eten in een joods restaurant.

1e dag - donderdag 28 oktober
Ochtendvlucht per KLM-lijndienst naar Berlijn, waar we ons installeren in het comfortabele, centraal gelegen hotel Berlin Mitte. Vandaag stadstour door het ‘wilde oosten’, o.m. langs Hackeschermarkt, Schlossplatz, Gendarmenmarkt, Alexanderplatz, Nicolaiviertel, Karl-Marx-Allee, Rotes Rathaus, Fernsehturm, Berliner Dom, Museumsinsel, Unter den Linden, Brandenburger Tor, Neue Synagoge, Scheunenviertel, Potsdamer Platz en Checkpoint Charlie. We wandelen door de oude joodse buurt en langs de moderne galerieën nabij Hackische Höfe en door de Große Hamburgerstrasse met het graf van Moses Mendelssohn, de grootvader van de componist en Boltanski’s ontbrekende huis (1990). Welkomstdiner.

2e dag - vrijdag 29 oktober
Berlijns fraaiste 19e-eeuwse synagoge torent met haar gouden koepel nog steeds boven de stad uit. Dit fraaie staaltje van wat destijds ‘moorse’ architectuur heette, werd in de oorlog beschadigd maar het voorste gedeelte bleef bewaard. We vinden er thans een museum over de geschiedenis van de in Berlijn gevestigde joden. Na de lunchpauze wandelen we naar het Museuminsel, werelderfgoed van UNESCO en na het Louvre het grootste museumcomplex ter wereld. Hier gaat de aandacht uit naar het concept, zoals dat in de 19e eeuw architectonisch en inhoudelijk gestalte kreeg. Wie verzamelde er eigenlijk wat, en waarom? We bewonderen er de spraakmakende renovaties door architect David Chipperfield, en bekijken ondermeer Nofertete. ’s Avonds bezoeken we een dienst in een van Berlijns vele synagogen, met toelichting vooraf. Diner in een joods restaurant.

3e dag - zaterdag 30 oktober
Het in de oorlog gebombardeerde Potsdamer Platz, het vroegere centrum van Berlijn in de ‘roaring twenties’, is thans opnieuw herrezen naar ontwerp van een aantal van ‘s werelds toparchitecten. Vlakbij bevinden zich de Gropius’ Neue Nationalgalerie, de Staatsbibliotheek, de Konzerthalle en de Gemäldegalerie. In deze fascinerende omgeving maken wij vanochtend een keuze uit de vele mogelijkheden voor ‘cultuur-shoppen’ of ‘cultuur-hoppen’. Na de lunchpauze bezoeken we het herbouwde huis van de beroemde schilder Max Liebermann en het door Peter Eisenman ontworpen ‘Denkmal’ voor de vermoorde joden (2005): honderden betonblokken vormen een beangstigend landschap. Vandaar gaan we naar Unter den Linden met de Neue Wache, waarin een beeld van Käthe Kollwitz een omstreden politiek statement maakt door de herinnering aan alle slachtoffers van de oorlog levend te houden. Niet ver daarvandaan bevindt zich het bescheiden meestal over het hoofd geziene monument voor de boekverbranding in 1933 door Micha Ullman (1994). Het Duits Historisch Museum in een militaristisch gebouw uit de 18e eeuw met een moderne uitbouw van I.M. Pei (2003) laat zien hoe Duitsers hun geschiedenis thematiseren. In de Axel Springer Strasse bekijken we een modern ‘environment’ dat door Zvi Hecker is ontworpen op de plaats van de voormalige
synagoge Lindenstrasse. Vlak daarbij zien we prachtige voorbeelden van moderne architectuur met o.m. een complex van de Nederlandse architect Herman Hertzberger. Tenslotte bezoeken we het Joods Museum van Daniel Libeskind (2001), een van de best bezochte musea van de hoofdstad. Geen wonder: dit gebouw is een goed voorbeeld van een museum met een inhoudelijke boodschap. Ons bezoek concentreert zich op twee aspecten: hoe kan architectuur een joodse inhoud uitdragen, en welk verhaal laat dit museum zien. Afscheidsdiner.

4e dag – zondag 31 oktober
We verlaten het centrum om per touringcar naar het Grunewalds villapark te rijden. We zien er prachtige voorbeelden van vroeg 20eeeuwse architectuur en bekijken het Bahnhof Grunewald (Gleis 17, monument van Wandel Hoefer Lorch, 1987). Via Wannsee, waar de villa van Max Liebermann in volle glorie is hersteld, en waar het huis staat waar de uitroeiing van de Europese joden is voorbereid, rijden we via een door Schinkel gebouwd paleisje bij Glienicke Brücke - ooit de grens tussen West Berlijn en de zogenaamde DDR- naar Potsdam: de paleizen en parken van de Brandenburgse hoofdstad zijn eveneens UNESCO werelderfgoed. We bekijken het Holländische Viertel en nemen afscheid van Berlijn, de overweldigende stad die niemand onberoerd laat. We vliegen per KLM-lijndienst terug uit Tegel, een architectonisch unieke luchthaven (Gerkan, Marg 1974), die over enkele jaren opgeheven wordt. Aankomst Amsterdam ca. 20.30 uur.

N.B. Programmaonderdelen en -volgorde zijn onder voorbehoud.